Otyłość brzuszna (trzewna) – czym jest i jak ją leczyć?

Jakie są przyczyny otyłości brzusznej?

Otyłość brzuszna rozwija się wtedy, gdy tkanka tłuszczowa zaczyna gromadzić się głównie w jamie brzusznej. To efekt kilku równoległych procesów związanych z dietą, hormonami i stylem życia.

Najczęstsze przyczyny otyłości brzusznej:

• Dodatni bilans energetyczny – nadmiar kalorii i częste skoki glukozy sprzyjają odkładaniu nadmiarów energii jako tłuszcz trzewny.
• Nawyki żywieniowe – żywność wysoko przetworzona, cukry proste i błędy żywieniowe nasilają gromadzenie tkanki tłuszczowej w okolicy brzucha.
• Przewlekły stres i wysoki kortyzol – kortyzol zwiększa magazynowanie tłuszczu w jamie brzusznej i zmienia jego jakość, czyniąc go bardziej zapalnym i aktywnym metabolicznie.
• Brak snu – zaburzenia snu obniżają wrażliwość na insulinę, co ułatwia rozwój wisceralnego typu otyłości.
• Hormonalne zmiany związane z wiekiem – u kobiet po menopauzie i u mężczyzn w średnim wieku tłuszcz szybciej odkłada się w okolicy brzucha.
• Siedzący tryb życia – niski poziom aktywności fizycznej spowalnia metabolizm i sprzyja zwiększaniu masy ciała w formie tłuszczu wisceralnego.

Także niedobory mikroelementów mogą zaburzać metabolizm. Badania pokazują, że tkanka trzewna rośnie szybciej przy niedoborze magnezu, ponieważ magnez wpływa na wrażliwość na insulinę i regulację glukozy. Gdy go brakuje, ciało łatwiej odkłada kalorie jako tłuszcz trzewny.

Jakie skutki zdrowotne wywołuje otyłość brzuszna?

Otyłość brzuszna wpływa na organizm dużo silniej niż zwykła nadwaga. Tłuszcz trzewny to aktywny narząd, który zaburza metabolizm, zwiększa stany zapalne i podnosi ryzyko wielu chorób. Gromadzenie tkanki tłuszczowej w jamie brzusznej może przez lata przebiegać bezobjawowo, ale konsekwencje pojawiają się stopniowo i dotyczą niemal każdego układu w ciele. Skutki to m.in.:

• Choroby sercowo-naczyniowe – tłuszcz wisceralny zwiększa ryzyko zawału i nasila procesy miażdżycowe.
• Insulinooporność i cukrzyca typu 2 – adipokiny zaburzają działanie insuliny, co utrudnia kontrolę glukozy we krwi.
• Zaburzenia lipidowe – rośnie poziom triglicerydów i cholesterolu LDL, a spada HDL.
• Niealkoholowe stłuszczenie wątroby – tłuszcz trzewny obciąża wątrobę i sprzyja jej przewlekłym uszkodzeniom.
• Zaburzenia hormonalne – otyłość wpływa na hormony płciowe, tarczycę i oś podwzgórze–przysadka–nadnercza.
• Bezdech senny – przyrost tkanki tłuszczowej  w okolicy szyi i tułowia wpływa na drożność dróg oddechowych.
• Refluks i dolegliwości żołądkowe – otyłość brzuszna może nasilać zgagę i ucisk na żołądek, podnosząc ryzyko refluksu (badania potwierdzają związek z wysokim ciśnieniem w jamie brzusznej).

Osoby z otyłością trzewną częściej odczuwają bóle mięśni, stawów i przewlekłe napięcia w ciele. Tłuszcz trzewny nasila stan zapalny, który obniża próg bólu i zmienia sposób, w jaki układ nerwowy interpretuje bodźce. W efekcie nawet niewielkie przeciążenia lub stres mogą wywoływać silniejsze dolegliwości niż u osób bez otyłości brzusznej.

Dlaczego tłuszcz trzewny można spalić szybciej niż podskórny?

Tłuszcz trzewny reaguje na zmiany stylu życia szybciej niż tkanka podskórna, dlatego w walce z otyłością brzuszną pierwsze efekty często pojawiają się już po kilku tygodniach. Wynika to zarówno z biologii tej tkanki, jak i z jej ukrwienia oraz sposobu działania hormonów odpowiedzialnych za metabolizm.

Co sprawia, że tłuszcz trzewny spala się szybciej?

• Lepsze ukrwienie tkanki trzewnej – tkanka tłuszczowa w jamie brzusznej ma intensywniejsze unaczynienie, dzięki czemu szybciej reaguje na zmiany energetyczne i hormony odpowiedzialne za redukcję masy ciała.
• Silniejsza reakcja na deficyt kaloryczny i aktywność fizyczną – gdy wprowadzasz deficyt kaloryczny, organizm w pierwszej kolejności sięga po zapasy energii właśnie z okolic brzucha, bo są bardziej dostępne metabolicznie.
• Zmiany hormonalne sprzyjające redukcji tłuszczu wisceralnego – poprawa snu, niższy poziom kortyzolu i stabilizacja glukozy sprawiają, że ciało łatwiej uwalnia energię z tkanki trzewnej.
• Tkanka trzewna jest bardziej dostępna metabolicznie  – tłuszcz wisceralny jest bardziej „aktywny”, dlatego reaguje szybciej na dietę, ruch i regulację stylu życia niż tłuszcz znajdujący się pod skórą.