Adaptogeny–czym są, jak działają i kiedy warto je stosować - obrazek wyróżniający

Adaptogeny – czym są, jak działają i kiedy warto je stosować?

Autor: Monika Sejbuk 05 sty 2026

Adaptogeny to naturalne substancje, które pomagają organizmowi radzić sobie ze stresem. Wspierają równowagę wewnętrzną, poprawiają odporność na obciążenia fizyczne i psychiczne oraz wspomagają procesy regeneracyjne. Od tysięcy lat stosowane w medycynie ajurwedyjskiej i tradycyjnej medycynie chińskiej, dziś wracają do łask jako skuteczne wsparcie dla osób żyjących w szybkim, wymagającym tempie. Z tego artykułu dowiesz się, czym dokładnie są adaptogeny, jak działają oraz jakie korzyści może przynieść ich suplementacja.

Spis treści

    Czym są adaptogeny i jak działają na organizm?

    Adaptogeny, będące naturalnymi substancjami, odgrywają kluczową rolę w wspieraniu zdrowia poprzez zwiększenie odporności na stres. Ich unikalne właściwości adaptogenne pozwalają organizmowi lepiej reagować na różnorodne stresory, co jest szczególnie istotne w dzisiejszym dynamicznym świecie. Adaptogeny to rośliny, które wykazują zdolność do normalizowania funkcji organizmu, co prowadzi do poprawy ogólnego samopoczucia. Dzięki temu, że adaptogeny działają na poziomie komórkowym, mogą one skutecznie wspierać zarówno kondycję psychiczną, jak i fizyczną. Właściwości adaptogenne tych roślin oferują szeroki zakres korzyści zdrowotnych, w tym poprawę reakcji organizmu na stres oraz zwiększenie jego odporności. Adaptogeny są stosowane od wieków w medycynie tradycyjnej, a ich działanie zostało potwierdzone licznymi badaniami naukowymi, co czyni je wartościowym dodatkiem do codziennej rutyny zdrowotnej.

    Adaptogeny - czym są i jak działają - infografika

    Najskuteczniejsze adaptogeny

    Żeń-szeń, znany również jako Panax ginseng, to jeden z najczęściej stosowanych adaptogenów w tradycyjnej medycynie chińskiej. Adaptogeny to rośliny, które od wieków wspierają zdrowie i odporność na stres. Żeń-szeń jest szczególnie ceniony za swoje wszechstronne działanie, w tym:

    • poprawę koncentracji,
    • zwiększenie wytrzymałości,
    • ogólne wzmocnienie witalności,
    • regulację poziomu kortyzolu, co pomaga w redukcji stresu i zmęczenia.

    Dzięki tym właściwościom żeń-szeń jest idealnym wyborem dla osób aktywnych fizycznie i umysłowo, które chcą zwiększyć swoją odporność na codzienne wyzwania.

    Różeniec górski, znany również jako Rhodiola rosea, to kolejny popularny adaptogen, który zyskał uznanie wśród osób szukających naturalnych sposobów na poprawę samopoczucia. Jego wyjątkowe właściwości obejmują:

    • skuteczną walkę ze stresem i zmęczeniem,
    • zwiększenie wytrzymałości organizmu,
    • poprawę nastroju i ogólnego samopoczucia,
    • wsparcie kondycji psychicznej i fizycznej.

    Różeniec górski jest często wybierany przez sportowców oraz osoby prowadzące intensywny tryb życia – szczególnie wtedy, gdy zależy im na zwiększeniu odporności organizmu na czynniki zewnętrzne i psychiczne napięcia.

    Ashwagandha, czyli Withania somnifera, to jeden z najlepiej przebadanych adaptogenów, znany również jako „indyjski żeń-szeń”. Od tysięcy lat wykorzystywana jest w Ajurwedzie jako roślina wspierająca równowagę organizmu. Jej działanie koncentruje się przede wszystkim na redukcji stresu i wspieraniu regeneracji. Do najważniejszych właściwości ashwagandhy należą:

    • obniżanie stężenia kortyzolu i łagodzenie objawów przewlekłego stresu,
    • poprawa jakości snu i łatwiejsza regeneracja,
    • wsparcie koncentracji, pamięci i wydolności psychicznej,
    • korzystny wpływ na gospodarkę hormonalną, w tym równowagę pracy tarczycy i układu rozrodczego.

    Dzięki tym efektom ashwagandha jest szczególnie ceniona przez osoby narażone na długotrwały stres, problemy ze snem oraz brak energii. Może być również dobrym wyborem dla osób chcących poprawić odporność psychiczną i fizyczną w codziennym funkcjonowaniu.

    Adaptogeny – dla kogo są przeznaczone i jakie mają przeciwwskazania?

    Adaptogeny to naturalne substancje, które mogą być niezwykle korzystne dla osób poszukujących wsparcia w radzeniu sobie ze stresem oraz poprawie ogólnego samopoczucia. Oferują szeroki zakres korzyści zdrowotnych, jednak nie są odpowiednie dla każdego.

    Przeciwwskazania do stosowania adaptogenów obejmują m.in.:

    • osoby z chorobami autoimmunologicznymi,
    • kobiety w ciąży oraz karmiące piersią,
    • osoby przyjmujące niektóre leki, które mogą wchodzić w interakcje z adaptogenami.

    Przed rozpoczęciem suplementacji zawsze warto skonsultować się z lekarzem, aby upewnić się, że adaptogeny są odpowiednie dla danej osoby.

    Adaptogeny są chętnie stosowane przez:

    • osoby prowadzące intensywny tryb życia,
    • sportowców,
    • osoby pragnące zwiększyć swoją odporność na stres.

    Ich stosowanie powinno być jednak przemyślane i dostosowane do indywidualnych potrzeb. Należy pamiętać, że mają one pomagać w ramach zdrowego stylu życia, a nie go zastępować. Oznacza to, że największe korzyści przynoszą wtedy, gdy towarzyszą im podstawy dbania o zdrowie, takie jak odpowiednia dieta, regularny sen, aktywność fizyczna i skuteczne strategie radzenia sobie ze stresem. Wtedy ich stosowanie może przynieść najlepszy efekt. 

    Jak łączyć adaptogeny w suplementacji dla najlepszych efektów?

    Łączenie adaptogenów w suplementacji może przynieść znaczące korzyści dla zdrowia, zarówno fizycznego, jak i psychicznego. Jednak, aby uzyskać najlepsze efekty, warto zwrócić uwagę na indywidualne potrzeby organizmu oraz cel, jaki chcemy osiągnąć. Adaptogeny mogą być stosowane w różnych kombinacjach, aby wspierać organizm w walce ze stresem i poprawiać ogólne samopoczucie. Na przykład, połączenie żeń-szenia z różeńcem górskim może zwiększyć odporność na stres i poprawić koncentrację. Z kolei dodanie ashwagandhy może wspierać regenerację po wysiłku fizycznym. Adaptogeny wykazują synergiczne działanie, co oznacza, że ich efekty mogą się wzajemnie potęgować. Ważne jest jednak, aby przyjmować adaptogeny z umiarem i dostosować ich dawki do indywidualnych potrzeb, aby uniknąć ewentualnych interakcji. Konsultacja z lekarzem lub specjalistą ds. zdrowia może być pomocna w doborze odpowiednich kombinacji adaptogenów, które oferują szeroki zakres korzyści zdrowotnych.

    Adaptogeny a wysiłek fizyczny – wpływ na kondycję psychiczną i fizyczną

    Adaptogeny, będące naturalnymi substancjami, oferują szeroki zakres korzyści dla osób aktywnych fizycznie, wpływając zarówno na kondycję psychiczną, jak i fizyczną. Ich działanie jest szczególnie widoczne w kontekście wysiłku fizycznego, gdzie adaptogeny pomagają zwiększyć odporność organizmu na stres oraz poprawić funkcje poznawcze. Dzięki temu, że adaptogeny wykazują zdolność do wspierania zdrowia, mogą one znacząco wpływać na poprawę wyników sportowych oraz regenerację po intensywnym treningu. Adaptogeny są stosowane przez sportowców, którzy chcą poprawić swoją kondycję psychiczną i fizyczną, a także przez osoby, które pragną zwiększyć swoją wytrzymałość i energię. Warto podkreślić, że działanie adaptogenów jest wieloaspektowe, co czyni je wartościowym dodatkiem do rutyny treningowej, wspierając zarówno zdrowie fizyczne, jak i psychiczne.

    Adaptogeny w medycynie tradycyjnej – zioła wspierające układ nerwowy

    Adaptogeny, takie jak rhodiola rosea i gotu kola, od wieków są cenione w medycynie tradycyjnej za swoje właściwości wspomagające układ nerwowy. Te niezwykłe zioła pomagają w łagodzeniu stresu i poprawie pamięci oraz koncentracji, co jest szczególnie istotne w dzisiejszym zabieganym świecie. Rhodiola rosea, znana również jako różeniec górski, wykazuje działanie antyoksydacyjne, które wspiera homeostazę organizmu i wzmacnia jego odporność na stresory zewnętrzne. Z kolei gotu kola, znana jako wąkrotka azjatycka, jest ceniona za swoje właściwości poprawiające funkcje umysłowe i wspierające zdrowie psychiczne. Dzięki tym adaptogenom, możemy lepiej radzić sobie z codziennymi wyzwaniami, jednocześnie wspierając nasz układ nerwowy.

    W medycynie chińskiej, adaptogeny takie jak panax ginseng i cytryniec chiński są stosowane w celu wzmocnienia organizmu i poprawy jego funkcji. Panax ginseng jest jednym z najskuteczniejszych adaptogenów, który wspiera zarówno zdrowie fizyczne, jak i psychiczne. Jego korzeń jest bogaty w składniki odżywcze, które wzmacniają układ odpornościowy i poprawiają ogólną witalność. Cytryniec chiński, z kolei, jest znany ze swojego działania antyoksydacyjnego, które pomaga w ochronie komórek przed negatywnymi skutkami stresu oksydacyjnego. W połączeniu z innymi adaptogenami, takimi jak maca, te rośliny mogą wspierać zdrowie na wielu poziomach, oferując szeroki zakres korzyści zdrowotnych dla osób prowadzących aktywny tryb życia.

    Badania nad adaptogenami

    W ostatnich latach obserwuje się rosnące zainteresowanie adaptogenami jako naturalnym wsparciem w walce ze stresem i poprawie kondycji organizmu. Powstaje coraz więcej badań, które wskazują na ich wielokierunkowe działanie prozdrowotne. Stosowanie adaptogenów może bowiem wpłynąć na wsparcie funkcji poznawczych, poprawiać koncentrację i pamięć, a także zwiększać odporność na stres psychiczny i fizyczny. Często zwraca się uwagę na ich zdolność do regulacji gospodarki hormonalnej oraz wpływ na zmniejszenie zmęczenia. Niektóre badania wskazują również na działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne, które wspiera ochronę komórek przed stresem oksydacyjnym. Dlatego poznaj nieco więcej faktów na ten temat, które można znaleźć w badaniach naukowych:

    1. W badaniach klinicznych nad żeń-szeniem właściwym stosuje się różne dawki w zależności od celu terapii i zamierzonych efektów. Krótkotrwała suplementacja dawką 200-400 mg dziennie wykazywała korzystny wpływ na nastrój i subiektywne odczucie spokoju, natomiast wyższe dawki, rzędu 2 g (trzy razy dziennie), wiązały się z poprawą profilu lipidowego - obniżeniem stężenia cholesterolu całkowitego, LDL oraz triglicerydów. U pacjentek ze stwardnieniem rozsianym podawanie 500 mg żeń-szenia dziennie przez trzy miesiące skutkowało redukcją zmęczenia i poprawą jakości życia. W badaniach nad snem dawka 4,5 g dziennie prowadziła do wydłużenia fazy snu głębokiego i skrócenia snu płytkiego. Dlatego tak ważny jest dobór odpowiedniej ilości adaptogenu. 
    2. Ashwagandha zaliczana jest do adaptogenów, czyli roślin wspierających organizm w utrzymaniu równowagi i odporności na stres. W ostatnich latach badania wykazały jej korzystny wpływ na obniżenie stężenia kortyzolu oraz poprawę jakości snu. Roślina ta wykazuje także właściwości neuroprotekcyjne, wspomagając procesy poznawcze i redukując objawy lęku. Dodatkowo, jej działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne może chronić komórki przed stresem oksydacyjnym. Istnieją też doniesienia o pozytywnym wpływie ashwagandhy na gospodarkę glukozowo-insulinową i profil lipidowy, co czyni ją interesującą w kontekście chorób metabolicznych. 
    3. Co ciekawe adaptogeny wykazują złożone działanie na organizm człowieka, w tym zdolność do modulowania odpowiedzi zapalnej w ośrodkowym układzie nerwowym. Coraz więcej badań wskazuje, że ich właściwości adaptogenne obejmują nie tylko regulację reakcji na stres, lecz także hamowanie procesów neurozapalnych, które leżą u podstaw wielu chorób neurodegeneracyjnych. Mechanizmy te wiążą się m.in. z modulacją szlaku NF-κB, regulacją ekspresji cytokin oraz wpływem na produkcję prostaglandyn i leukotrienów. W efekcie adaptogeny mogą redukować przewlekły stan zapalny w mózgu, poprawiając funkcjonowanie neuronów i wspierając neuroplastyczność. Takie działanie sugeruje ich potencjał jako naturalnych środków wspierających profilaktykę i terapię chorób neuropsychiatrycznych.

    FAQ

    Jakie są przeciwwskazania do stosowania adaptogenów?

    Adaptogeny to naturalne substancje, które mogą wspierać zdrowie, ale nie są odpowiednie dla każdego. Przeciwwskazania obejmują kobiety w ciąży, osoby z chorobami autoimmunologicznymi oraz te, które przyjmują leki mogące wchodzić w interakcje z adaptogenami. Zawsze warto skonsultować się z lekarzem przed rozpoczęciem suplementacji.

    Jakie są najskuteczniejsze adaptogeny i jak działają?

    Najskuteczniejsze adaptogeny to te, które najlepiej wspierają zdrowie fizyczne i psychiczne. Do najpopularniejszych należą rhodiola rosea, panax ginseng i ashwagandha. Działają one poprzez regulację poziomu kortyzolu, co pomaga w redukcji stresu i poprawie koncentracji oraz pamięci.

    Jakie są skutki uboczne stosowania adaptogenów?

    Chociaż adaptogeny są naturalne, mogą powodować skutki uboczne, takie jak bóle głowy, bezsenność czy podrażnienia żołądka. Ważne jest, aby stosować je zgodnie z zaleceniami i monitorować reakcję organizmu. W przypadku wystąpienia niepożądanych efektów, należy przerwać suplementację i skonsultować się z lekarzem.

    Jak adaptogeny wpływają na zdrowie psychiczne i fizyczne?

    Adaptogeny wspierają zdrowie psychiczne i fizyczne poprzez poprawę reakcji organizmu na stres, zwiększenie energii oraz poprawę funkcji poznawczych. Dzięki swoim właściwościom antyoksydacyjnym, pomagają w utrzymaniu homeostazy organizmu i ochronie przed negatywnymi skutkami stresu oksydacyjnego.

    Dlaczego warto stosować adaptogeny w medycynie tradycyjnej?

    Adaptogeny, takie jak gotu kola i cytryniec chiński, są cenione w medycynie tradycyjnej za swoje właściwości wspierające układ nerwowy i poprawiające funkcje umysłowe. Dzięki nim można lepiej radzić sobie z codziennymi wyzwaniami, jednocześnie wspierając zdrowie psychiczne i fizyczne.

    Zobacz także:

    Bibliografia:

    1. Todorova V, Ivanov K, Delattre C, Nalbantova V, Karcheva-Bahchevanska D, Ivanova S. Plant Adaptogens-History and Future Perspectives. Nutrients. 2021 Aug 20;13(8):2861. Link: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8398443/#abstract1  
    2. Mikulska P, Malinowska M, Ignacyk M, Szustowski P, Nowak J, Pesta K, Szeląg M, Szklanny D, Judasz E, Kaczmarek G, Ejiohuo OP, Paczkowska-Walendowska M, Gościniak A, Cielecka-Piontek J. Ashwagandha (Withania somnifera)-Current Research on the Health-Promoting Activities: A Narrative Review. Pharmaceutics. 2023 Mar 24;15(4):1057. Link: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37111543/  
    3. Wróbel-Biedrawa D, Podolak I. Anti-Neuroinflammatory Effects of Adaptogens: A Mini-Review. Molecules. 2024 Feb 15;29(4):866. Link: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38398618/
    Monika Sejbuk - ekspert Biowen

    Monika Sejbuk

    Magister dietetyki

    Uwielbia pomagać zmieniać nawyki żywieniowe i tworzyć nowe- zdrowsze. Tworzy innowacyjne spojrzenie na zdrowy tryb życia, który nie jest restrykcyjny a przyjemny

    Komentarze

    Zostaw komentarz

    Pamiętaj, komentarze muszą zostać zatwierdzone, zanim zostaną opublikowane.