Maślan sodu a jelita – IBS, SIBO i stany zapalne - obrazek wyróżniający

Maślan sodu a jelita – IBS, SIBO i stany zapalne

Autor: Monika Sejbuk 20 lis 2026

Czy maślan sodu na jelita rzeczywiście pomaga? Maślan sodu, czyli sól kwasu masłowego, może wspierać pracę jelit, bo odżywia komórki jelita grubego i wzmacnia barierę jelitową, czyli warstwę oddzielającą wnętrze jelita od reszty organizmu. Najczęściej stosuje się go przy IBS, czyli zespole jelita drażliwego, oraz jako dodatek w chorobach zapalnych jelit. Nie leczy natomiast SIBO, czyli przerostu bakterii w jelicie cienkim, i nie zastępuje terapii prowadzonej przez lekarza. O działaniu preparatu decyduje też jego forma, bo tylko część dawki trafia do jelita grubego.

Spis treści

    Czy maślan sodu uszczelnia jelita?

    Maślan sodu może wspierać szczelność jelit, bo odżywia komórki nabłonka jelitowego i wpływa na białka łączące te komórki ze sobą. Szczelna bariera przepuszcza składniki odżywcze, a zatrzymuje w jelicie bakterie, ich toksyny i niestrawione cząstki pokarmu.

    Maślan sodu to sól sodowa kwasu masłowego, czyli substancji, którą bakterie jelitowe wytwarzają w jelicie grubym, dokonując fermentacji określonych składników błonnika. Kwas masłowy powstaje więc naturalnie w przewodzie pokarmowym, a jego produkcja zależy między innymi od składu mikrobioty oraz rodzaju i ilości spożywanego błonnika. Znajdziesz go w owsie, nasionach roślin strączkowych, warzywach i produktach pełnoziarnistych. Niewielkie ilości kwasu masłowego występują również w niektórych produktach mlecznych, szczególnie w maśle i serach.

    Komórki wyściełające jelito grube, czyli kolonocyty, pokrywają maślanem nawet około 70% swojego zapotrzebowania na energię. Dobrze odżywiony nabłonek szybciej się odnawia i łatwiej utrzymuje ciągłą warstwę.

    Maślan sodu może wpływać na barierę jelitową na trzy sposoby:

    • Ścisłe połączenia – to kompleksy białek, między innymi klaudyny, okludyny i ZO-1, które zamykają szczeliny między komórkami. Maślan może zwiększać ilość klaudyny-1 i ograniczać nadmiar klaudyny-2, która tworzy w barierze pory, czyli przepuszczalne kanały.
    • Energia komórek – maślan aktywuje kinazę białkową aktywowaną AMP (AMPK), czyli enzym regulujący gospodarkę energetyczną komórki, który uczestniczy w składaniu ścisłych połączeń.
    • Śluz – maślan pobudza wydzielanie śluzu, czyli ochronnej warstwy na powierzchni nabłonka.

    W praktyce maślan sodu wspiera mechanizmy utrzymujące barierę. Nie usunie przyczyn jej zaburzeń, takich jak celiakia czy infekcje jelit. 

    Czy maślan sodu leczy stan zapalny jelit?

    Maślan sodu wykazuje właściwości przeciwzapalne w badaniach eksperymentalnych, ale nie ma wystarczających dowodów, aby uznać jego doustną suplementację za skuteczne leczenie nieswoistych chorób zapalnych jelit. Może być rozważany jako uzupełnienie postępowania w wybranych przypadkach, jednak nie jest elementem standardowej terapii zalecanej wszystkim pacjentom.

    Maślan sodu może modulować odpowiedź zapalną w jelitach. W badaniach eksperymentalnych obserwowano jego wpływ na aktywność cytokin prozapalnych, takich jak TNF-α i interleukina 6 (IL-6), choć efekt zależy od warunków badania. Może też hamować deacetylazy histonów (HDAC), czyli enzymy regulujące aktywność genów związanych z odpowiedzią zapalną, oraz wspierać różnicowanie i funkcjonowanie limfocytów T regulatorowych (Treg), które uczestniczą w kontrolowaniu nadmiernej odpowiedzi immunologicznej.

    Do nieswoistych chorób zapalnych jelit (NChZJ) należą wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) i choroba Leśniowskiego-Crohna. W tych chorobach dochodzi do przewlekłego, nieprawidłowo regulowanego procesu zapalnego, w którym znaczenie mają czynniki genetyczne, środowiskowe, mikrobiota jelitowa i odpowiedź immunologiczna.

    U osób z tymi rozpoznaniami maślan sodu bywa stosowany pomocniczo, jednak wyniki badań klinicznych są ograniczone i niejednoznaczne. Nie wykazano wystarczająco, że rutynowe stosowanie doustnego maślanu sodu pozwala uzyskać lub utrzymać remisję choroby.

    Jeśli masz WZJG lub chorobę Leśniowskiego-Crohna, nie odstawiaj leków na rzecz suplementu, bo może to doprowadzić do zaostrzenia choroby. Formę i dawkę maślanu sodu omów z lekarzem prowadzącym.

    Maślan sodu przy SIBO, IBS - infografika

    Maślan sodu na IBS

    Maślan sodu w IBS bywa stosowany jako dodatek do diety i leczenia, ponieważ niektóre badania kliniczne sugerują, że może zmniejszać ból brzucha i wybrane dolegliwości jelitowe. Dowody dotyczące jego skuteczności pozostają jednak ograniczone, a maślan sodu nie jest podstawową metodą leczenia IBS.

    U części osób z IBS obserwuje się zmiany składu mikrobioty jelitowej, w tym liczebności bakterii wytwarzających maślan. U niektórych pacjentów stwierdza się również zwiększoną przepuszczalność jelitową. Maślan sodu może wspierać barierę, wpływać na mechanizmy regulujące motorykę jelit i modulować nadwrażliwość trzewną, czyli zwiększoną wrażliwość na bodźce pochodzące z przewodu pokarmowego.

    Suplementy na mikroflorę jelitową, takie jak probiotyki, bywają stosowane razem z maślanem sodu, ale ich dobór ustal z lekarzem lub dietetykiem. Dolegliwości łagodzą też regularne posiłki, ruch, redukcja stresu i dieta low FODMAP, czyli ograniczająca fermentujące węglowodany. Należy jednak pamiętać, że nie wolno tej diety stosować przed długi czas. 

    Maślan sodu na SIBO

    Maślan sodu nie leczy SIBO, ponieważ nie usuwa nadmiaru bakterii z jelita cienkiego. SIBO, czyli zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego, to stan, w którym dochodzi do nadmiernego namnażania bakterii w jelicie cienkim, co może prowadzić do różnych dolegliwości trawiennych. Podstawą leczenia jest odpowiednio dobrana antybiotykoterapia, często z wykorzystaniem rifaksyminy, oraz rozpoznanie i leczenie czynników sprzyjających przerostowi. Dieta może pomagać w łagodzeniu objawów, ale nie usuwa przyczyny SIBO.

    SIBO może powodować wzdęcia, ból brzucha, biegunki lub zaparcia, a w cięższych przypadkach zaburza wchłanianie składników odżywczych i prowadzi do utraty masy ciała. Objawy są podobne do IBS, dlatego w rozpoznaniu SIBO pomocne są testy oddechowe z glukozą lub laktulozą, z pomiarem wodoru i metanu. Wynik należy jednak oceniać łącznie z objawami i historią pacjenta.

    Maślan sodu może wspierać funkcjonowanie nabłonka jelitowego, ale nie wykazano, aby jego stosowanie usuwało przerost bakteryjny, zwiększało skuteczność antybiotykoterapii lub zapobiegało nawrotom SIBO. Może więc pełnić rolę uzupełniającą u wybranych osób, jeśli istnieje uzasadnienie do jego stosowania. 

    Maślan sodu na wzdęcia

    Maślan sodu może łagodzić wzdęcia u niektórych osób z zespołem jelita drażliwego (IBS), szczególnie gdy towarzyszą im bóle brzucha i nadwrażliwość jelit. Nie jest jednak uniwersalnym rozwiązaniem, ponieważ wzdęcia mogą mieć różne przyczyny, a skuteczność suplementacji zależy od indywidualnej sytuacji.

    Perystaltyka to fala skurczów przesuwająca treść pokarmową przez jelita. Gdy przebiega zbyt wolno lub nieregularnie, mogą pojawiać się zaparcia, uczucie pełności i wzdęcia. Dolegliwości te mogą również wynikać z nadwrażliwości trzewnej, przez którą nawet prawidłowa ilość gazów w jelitach powoduje dyskomfort. Maślan sodu uczestniczy w regulacji funkcjonowania jelit, ale nie oznacza to, że jego suplementacja skutecznie eliminuje wzdęcia.

    Zanim sięgniesz po preparat, sprawdź inne częste przyczyny wzdęć:

    • nadmiar fermentujących węglowodanów w diecie, na przykład z cebuli, czosnku i pszenicy,
    • zaburzenia wchłaniania niektórych węglowodanów, na przykład laktozy lub fruktozy,
    • zaparcia, które wydłużają czas fermentacji treści w jelitach,
    • połykanie powietrza podczas szybkiego jedzenia,
    • zaburzenia trawienia związane z niedoborem określonych enzymów, na przykład laktazy.

    Przy wzdęciach po obfitych, tłustych posiłkach bywa stosowany preparat z enzymami trawiennymi, na przykład Enzymax Complex. Taki preparat wspiera trawienie pokarmu i działa inaczej niż maślan sodu, który wpływa na pracę jelit. Dobranie właściwego wsparcia ułatwia dziennik objawów z zapisem posiłków.

    Jaką formę maślanu sodu wybrać i w jakiej dawce?

    Wybierając maślan sodu, warto zwrócić uwagę na preparaty o zmodyfikowanym uwalnianiu. Zastosowane w nich otoczki mają ograniczać uwalnianie substancji w górnych odcinkach przewodu pokarmowego i umożliwiać jej dotarcie do dalszych części jelit. Niechroniony maślan sodu może uwalniać się i wchłaniać wcześniej, dlatego jego ilość docierająca do jelita grubego może być mniejsza. Ilość maślanu docierająca do jelita grubego różni się między preparatami.

    Na rynku dostępne są cztery główne formy:

    • Kapsułki z mikrogranulatem lub mikropeletkami – maślan jest zamknięty w drobnych cząstkach z otoczką, która umożliwia jego stopniowe lub opóźnione uwalnianie.
    • Tabletki o spowolnionym uwalnianiu – specjalna otoczka lub matryca wpływa na tempo uwalniania substancji.
    • Kapsułki z krystalicznym maślanem – bez otoczki, mogą uwalniać substancję już w górnych odcinkach przewodu pokarmowego.
    • Czopki doodbytnicze – w określonych sytuacjach klinicznych oceniano również miejscowe podawanie maślanu, jednak nie jest to standardowa forma samodzielnej suplementacji.

    Typowa kapsułka może zawierać od 150 do 300 mg maślanu sodu, choć dostępne są również preparaty o większej zawartości. W przypadku IBS w badaniach stosowano różne dawki, między innymi 300 mg dziennie, ale nie ustalono jednej optymalnej dawki dla wszystkich pacjentów.

    Wśród kapsułek o większej dawce dostępny jest Maślan sodu Forte Max, a liczbę kapsułek na dobę ustal według zaleceń z opakowania i lekarza.

    Preparat stosuj według tych kroków:

    1. Wybierz produkt z informacją o sposobie uwalniania maślanu w jelitach.
    2. Zacznij od niższej dawki i zwiększaj ją zgodnie z zaleceniem producenta.
    3. Przyjmuj kapsułki podczas lub po posiłku, popijając wodą.
    4. Dziel dawkę dobową na dwie porcje, rano i wieczorem.
    5. Oceń efekt po kilku tygodniach regularnego stosowania.

    Kiedy maślan sodu może nie być odpowiedni?

    Maślan sodu nie jest odpowiedni dla osób z nadwrażliwością na którykolwiek składnik preparatu, a w ciąży i podczas karmienia piersią należy go stosować wyłącznie po konsultacji z lekarzem. U dzieci dawkę ustala lekarz, a część preparatów jest przeznaczona dla dzieci od 7. roku życia.

    Skutki uboczne występują rzadko i dotyczą głównie przewodu pokarmowego, czyli wzdęć, biegunki, zaparć lub nudności na początku stosowania. Zmniejszysz je, zaczynając od niższej dawki i przyjmując preparat po posiłku. Ponieważ maślan sodu zawiera sód, osoby na diecie z ograniczeniem tego pierwiastka powinny zapytać lekarza o wybór preparatu.

    Skonsultuj się z lekarzem, zanim zaczniesz stosować maślan sodu, lub przerwij jego stosowanie, jeśli występuje:

    • krew w stolcu lub czarne stolce,
    • niezamierzony spadek masy ciała,
    • gorączka lub nocne biegunki,
    • silny lub narastający ból brzucha,
    • pierwsze objawy jelitowe po 50. roku życia,
    • nasilanie się dolegliwości mimo stosowania preparatu.

    Takie objawy wymagają szerszej diagnostyki jelit.

    Maślan sodu a jelita FAQ - obrazek poglądowy

    FAQ

    Czy maślan sodu poprawia wypróżnianie?

    Maślan sodu może wspierać funkcjonowanie jelit i łagodzić niektóre dolegliwości związane z IBS, ale nie działa jak środek przeczyszczający ani przeciwbiegunkowy. Jego wpływ na częstość wypróżnień i konsystencję stolca nie jest jednoznaczny. Jeśli zaparcia utrzymują się mimo odpowiedniego nawodnienia, podaży błonnika i regularnej aktywności fizycznej, skonsultuj się z lekarzem.

    Czy maślan sodu leczy żołądek?

    Maślan sodu nie leczy żołądka. Preparaty z otoczką chroniącą przed kwasem żołądkowym przechodzą przez żołądek i uwalniają maślan w jelitach, więc ich działanie dotyczy głównie jelit. Przy refluksie, wrzodach lub zapaleniu żołądka potrzebna jest diagnoza i leczenie zalecone przez lekarza.

    Jak długo można brać maślan sodu?

    Czas stosowania zależy od celu i wybranego preparatu, a kuracje trwają zwykle od kilku tygodni do kilku miesięcy. Korzystny wpływ na barierę jelitową wymaga regularności, a po odstawieniu efekt stopniowo zanika. Preparaty o statusie żywności specjalnego przeznaczenia medycznego stosuje się pod nadzorem lekarza, więc długość kuracji, zwłaszcza przy chorobie przewlekłej, ustal ze specjalistą.

    Z czym nie należy łączyć maślanu sodu?

    Nie ma listy substancji, których kategorycznie nie wolno łączyć z maślanem sodu, ale bywa on wymieniany w kontekście interakcji z lekami przeciwcukrzycowymi oraz lekami na biegunkę i zaparcia. Przy ich stosowaniu skonsultuj preparat z lekarzem lub farmaceutą. Nie łącz też kilku preparatów z maślanem sodu jednocześnie, bo łatwo podwoić dawkę.

    Zobacz także:

    Bibliografia:

    1. Scharf M.W., Forsgård R.A., Prado S.B.R. i wsp. (2025). Acute effects of butyrate on intestinal permeability in patients with irritable bowel syndrome assessed by a novel colonoscopy research model. Gut Microbes, 17(1), 2545414. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12355679 
    2. Pietrzak A., Banasiuk M., Szczepanik M. i wsp. (2022). Sodium Butyrate Effectiveness in Children and Adolescents with Newly Diagnosed Inflammatory Bowel Diseases – Randomized Placebo-Controlled Multicenter Trial. Nutrients, 14(16), 3283. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9414716 
    3. Peng L., Li Z.R., Green R.S., Holzman I.R., Lin J. (2009). Butyrate enhances the intestinal barrier by facilitating tight junction assembly via activation of AMP-activated protein kinase in Caco-2 cell monolayers. Journal of Nutrition, 139(9), 1619–1625. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19625695/ 
    4. Litwiniuk M., Zaniuk M., Hurkała K. i wsp. (2023). Treatment of small intestinal bacterial overgrowth: Conventional antibiotic therapy and alternative therapy – probiotics and low FODMAP diet. Journal of Education, Health and Sport, 41(1), 57–69. https://apcz.umk.pl/JEHS/article/view/44006 
    Monika Sejbuk - ekspert Biowen

    Monika Sejbuk

    Dietetyk kliniczny i ekspertka ds. suplementacji

    Absolwentka studiów magisterskich na kierunku dietetyka na Uniwersytecie Medycznym w Białymstoku. Na co dzień łączy pracę z pacjentami z działalnością naukową – jest autorką i współautorką publikacji w międzynarodowych czasopismach naukowych (m.in. z zakresu żywienia i farmakologii).

    Specjalizuje się w dietoterapii osób z zaburzeniami hormonalnymi, chorobami autoimmunologicznymi (w tym Hashimoto i niedoczynnością tarczycy) oraz schorzeniami metabolicznymi. W praktyce opiera się wyłącznie na aktualnych dowodach naukowych (EBM – Evidence-Based Medicine) oraz indywidualnym podejściu do pacjenta.

    🔗 Profile zawodowe i publikacje: LinkedIn | ResearchGate

    Komentarze

    Zostaw komentarz

    Pamiętaj, komentarze muszą zostać zatwierdzone, zanim zostaną opublikowane.