Co to jest maślan sodu? Kwas maślany i naturalne źródła - obrazek wyróżniający

Co to jest maślan sodu? Kwas maślany i naturalne źródła

Autor: Monika Sejbuk 20 lis 2026

Maślan sodu to sól sodowa kwasu masłowego, czyli substancji, którą bakterie jelitowe naturalnie wytwarzają podczas fermentacji niektórych składników błonnika pokarmowego. Kwas masłowy, a w wyszukiwarkach często wpisywany także jako kwas maślany, dostarcza energii komórkom jelita grubego i wspiera barierę jelitową, czyli ochronną warstwę komórek i śluzu w jelicie. Jego głównym naturalnym źródłem jest mikrobiota jelitowa, ale niewielkie ilości dostarczają również produkty zawierające tłuszcz mleczny, takie jak masło i sery. Suplement z maślanem sodu może stanowić uzupełnienie diety w określonych sytuacjach, ale nie zastępuje leczenia.

Spis treści

    Co to jest maślan sodu?

    Maślan sodu to sól sodowa kwasu masłowego, czyli związek, w którym anion kwasu masłowego jest połączony z jonem sodu. Po rozpuszczeniu maślan sodu dysocjuje na jony sodowe i maślanowe, które w zależności od pH środowiska mogą występować również w postaci kwasu masłowego. Ta sól jest stosunkowo trwała i wygodna w stosowaniu, dlatego stanowi podstawę wielu preparatów dostępnych w kapsułkach.

    Maślan sodu nie jest probiotykiem. Probiotyk to preparat z żywymi bakteriami, a maślan sodu jest produktem przemiany materii bakterii jelitowych. Poza suplementami maślan sodu stosuje się także w paszach dla zwierząt i w niektórych produktach spożywczych.

    Kwas maślany – co to jest?

    Kwas maślany, a raczej kwas masłowy, bo tak brzmi nazwa tego związku, to krótkołańcuchowy kwas tłuszczowy (w skrócie SCFA, od angielskiego short-chain fatty acid) zbudowany z czterech atomów węgla. Bakterie jelitowe wytwarzają go w jelicie grubym podczas fermentacji, czyli beztlenowego rozkładu błonnika pokarmowego. W tym samym procesie powstają też kwas octowy i propionowy, a kwas masłowy stanowi około 20% krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych w jelicie grubym.

    Kwas masłowy i maślan sodu różnią się postacią, zapachem i zawartością sodu:

    Kwas masłowy maślan sodu - tabela

    Obie substancje są źródłem tej samej cząsteczki aktywnej biologicznie, jednak ich dostępność w poszczególnych odcinkach przewodu pokarmowego może się różnić.

    Jakie właściwości ma maślan sodu?

    Maślan sodu działa w jelicie jako źródło kwasu masłowego, który wpływa przede wszystkim na komórki jelita grubego. Właściwości tego związku wynikają z roli, jaką kwas masłowy pełni w naturalnej pracy jelit. Jego działanie obejmuje:

    • Odżywianie kolonocytów – kwas masłowy jest głównym źródłem energii kolonocytów, czyli komórek wyścielających jelito grube.
    • Wsparcie bariery jelitowej – może wpływać na produkcję mucyn, czyli białek tworzących ochronną warstwę śluzu, oraz na funkcjonowanie połączeń między komórkami nabłonka jelitowego.
    • Działanie przeciwzapalne – uczestniczy w regulacji odpowiedzi zapalnej, między innymi poprzez wpływ na aktywność cytokin, czyli substancji przekazujących sygnały między komórkami układu odpornościowego.
    • Wpływ na motorykę – wspiera prawidłowe ruchy jelit i wrażliwość jelita na bodźce.

    Gdzie występuje maślan sodu?

    Kwas masłowy, z którego powstaje maślan sodu, występuje naturalnie w jelicie grubym i w tłuszczu mlecznym. Sama sól sodowa trafia do suplementów diety i do żywności specjalnego przeznaczenia medycznego, czyli produktów stosowanych w dietoterapii pod nadzorem lekarza. Pytanie o naturalny maślan sodu dotyczy zwykle źródeł kwasu masłowego: organizm wytwarza go sam, a dieta dostarcza go w tłuszczu mlecznym.

    W jelicie grubym bakterie wytwarzają kwas masłowy z błonnika. To główne naturalne źródło tego kwasu, bo kwas masłowy z pożywienia wchłania się prawie w całości w początkowym odcinku jelita cienkiego i do jelita grubego trafia go niewiele.

    W żywności kwas masłowy występuje w tłuszczu mlecznym. Zawiera go masło, mleko krowie, kozie i owcze oraz sery twarde, na przykład parmezan, ementaler, gouda i cheddar. Kwas masłowy stanowi 3–4,6% kwasów tłuszczowych w tłuszczu mlecznym, a jogurt i kefir zawierają go mniej niż masło, bo mają mniej tłuszczu mlecznego.

    W suplementach maślan sodu występuje jako sól kwasu masłowego, najczęściej w kapsułkach.

    Co jeść, żeby jelita wytwarzały więcej kwasu masłowego?

    Produkcję kwasu masłowego w jelicie grubym można wspierać poprzez regularne spożywanie produktów bogatych w błonnik fermentowalny i skrobię oporną. Błonnik fermentowalny to składniki roślinne, które bakterie jelitowe mogą wykorzystywać podczas fermentacji, a skrobia oporna to skrobia nieulegająca trawieniu w jelicie cienkim, która trafia do jelita grubego. Fermentacja skrobi opornej sprzyja przy tym powstawaniu kwasu masłowego.

    Do tej grupy należą:

    • Rośliny strączkowe – soczewica, ciecierzyca i fasola.
    • Owies i jęczmień – płatki owsiane i kasza jęczmienna.
    • Ostudzone ziemniaki, ryż i makaron – po ugotowaniu i schłodzeniu część skrobi zmienia się w skrobię oporną.
    • Cebula, czosnek, por i szparagi – warzywa bogate w fermentujące fruktany.
    • Niedojrzałe banany – zawierają skrobię oporną, której ilość zmniejsza się wraz z dojrzewaniem owocu.

    Ilość błonnika zwiększaj stopniowo, a do tego pij wystarczająco dużo wody, bo nagły wzrost spożycia może nasilać wzdęcia. Kefir i kiszona kapusta wspierają różnorodność bakterii jelitowych, ale same dostarczają niewiele kwasu masłowego. Ilość kwasu masłowego zależy też od składu Twojej mikrobioty, dlatego ta sama dieta może dawać różne efekty u różnych osób.

    W jakiej formie maślan sodu występuje w suplementach?

    Maślan sodu w suplementach występuje najczęściej jako mikrogranulat w kapsułkach, a część preparatów ma kapsułki dojelitowe. Mikrokapsułkowanie, czyli otoczenie cząstek substancji warstwą tłuszczów roślinnych lub skrobi, ma sprawić, że maślan sodu dotrze do jelit. Bez takiej osłonki maślan sodu szybko wchłania się w górnym odcinku przewodu pokarmowego.

    Maślan sodu w kapsułkach dostępny jest w różnych wersjach, które różnią się ilością substancji w jednej porcji. Maślan wapnia to druga sól kwasu masłowego stosowana w suplementach. Zawiera wapń zamiast sodu i jest mniej rozpuszczalny w wodzie niż maślan sodu, więc wolniej uwalnia kwas masłowy.  

    Na etykiecie sprawdź:

    • Ilość kwasu masłowego w porcji – w maślanie sodu kwas masłowy stanowi zwykle 70–80% masy, a producent podaje jego zawartość osobno.
    • Rodzaj produktu – suplement diety albo żywność specjalnego przeznaczenia medycznego.
    • Składniki dodatkowe – otoczka i kapsułka mogą zawierać substancje, na które reagują osoby uczulone.

    Suplementy na trawienie, w tym preparaty z maślanem sodu, możesz porównać między innymi pod kątem postaci w jakiej występują oraz ilości kwasu masłowego w porcji. 

    Co to jest maślan sodu FAQ - obrazek poglądowy

    FAQ

    Na co pomaga maślan sodu?

    Maślan sodu bywa stosowany jako wsparcie diety przy zespole jelita drażliwego, a niekiedy również przy biegunkach, zaparciach i dolegliwościach występujących po antybiotykoterapii. Najwięcej danych dotyczących potencjalnych korzyści odnosi się do łagodzenia niektórych objawów IBS, natomiast skuteczność w pozostałych zastosowaniach jest słabiej udokumentowana. W nieswoistych chorobach zapalnych jelit, takich jak choroba Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego, może być rozważany jako uzupełnienie postępowania po konsultacji z gastroenterologiem. Nie zastępuje leków.

    Jakie są skutki uboczne maślanu sodu?

    Maślan sodu jest zwykle dobrze tolerowany, jednak u niektórych osób mogą pojawić się dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Należą do nich wzdęcia, biegunka, zaparcia i dyskomfort w jamie brzusznej, czasem występujące na początku stosowania. Sposób przyjmowania preparatu powinien być zgodny z zaleceniami producenta, ponieważ nie wykazano, że przyjmowanie kapsułki po posiłku zawsze ogranicza działania niepożądane.

    Kto nie powinien brać maślanu sodu?

    Maślanu sodu nie powinny przyjmować osoby uczulone na ten związek lub na którykolwiek składnik preparatu. W ciąży, podczas karmienia piersią, przy chorobach przewlekłych i przy przyjmowaniu leków, na przykład przeciwcukrzycowych, skonsultuj stosowanie z lekarzem, bo maślan sodu może wchodzić w interakcje z lekami. Maślan sodu zawiera sód, dlatego przy diecie niskosodowej sprawdź jego ilość w porcji. Preparaty są przeznaczone zwykle dla dorosłych, a stosowanie u dzieci ustala lekarz.

    Czy maślan sodu pomaga schudnąć?

    Maślan sodu nie jest środkiem na odchudzanie. Kwas masłowy uczestniczy w procesach związanych z regulacją metabolizmu, sytości i gospodarki glukozowo-insulinowej, jednak nie wykazano, że suplementacja maślanu sodu skutecznie prowadzi do redukcji masy ciała u ludzi. Sam suplement nie zastępuje odpowiednio dobranej diety, aktywności fizycznej ani innych elementów leczenia nadmiernej masy ciała.

    Zobacz także:

    Bibliografia:

    1. Kalkan A.E., Binmowyna M.N., Raposo A. i wsp. (2025). Beyond the Gut: Unveiling Butyrate's Global Health Impact Through Gut Health and Dysbiosis-Related Conditions: A Narrative Review. Nutrients, 17(8), 1305.  https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC12029953/ 
    2. Butyrate: A Double-Edged Sword for Health? Advances in Nutrition (2018), 9(1), 21–29. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29438462/ 
    3. Short-chain fatty acids and human colonic function: roles of resistant starch and nonstarch polysaccharides. Physiological Reviews (2001), 81(3), 1031–1064. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11427691/ 
    4. The interplay between gut microbiota, short-chain fatty acids, and implications for host health and disease. Gut Microbes (2024), 16(1), 2393270. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39284033/ 
    5. Danudol A., Judprasong K. (2022). Development and Method Validation of Butyric Acid and Milk Fat Analysis in Butter Blends and Blended Milk Products by GC-FID. Foods, 11(22), 3606. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9689190/
    Monika Sejbuk - ekspert Biowen

    Monika Sejbuk

    Dietetyk kliniczny i ekspertka ds. suplementacji

    Absolwentka studiów magisterskich na kierunku dietetyka na Uniwersytecie Medycznym w Białymstoku. Na co dzień łączy pracę z pacjentami z działalnością naukową – jest autorką i współautorką publikacji w międzynarodowych czasopismach naukowych (m.in. z zakresu żywienia i farmakologii).

    Specjalizuje się w dietoterapii osób z zaburzeniami hormonalnymi, chorobami autoimmunologicznymi (w tym Hashimoto i niedoczynnością tarczycy) oraz schorzeniami metabolicznymi. W praktyce opiera się wyłącznie na aktualnych dowodach naukowych (EBM – Evidence-Based Medicine) oraz indywidualnym podejściu do pacjenta.

    🔗 Profile zawodowe i publikacje: LinkedIn | ResearchGate

    Komentarze

    Zostaw komentarz

    Pamiętaj, komentarze muszą zostać zatwierdzone, zanim zostaną opublikowane.