Witamina C - mniej znane fakty

Czego nie wiesz o witaminie C? Mniej znane fakty

Autor: Monika Sejbuk 03 sie 2023

Organizm człowieka nie potrafi wytwarzać witaminy C, dlatego musi codziennie otrzymywać ją z jedzeniem albo z suplementem. To, jak ją przyjmujesz, ma jednak znaczenie dla tego, co z nią zrobi Twój organizm. Czy lepiej sięgać po witaminę C przez cały sezon, czy dopiero przy pierwszych objawach przeziębienia? Czy jest różnica między witaminą C z owoców a z kapsułki? Poznaj mniej znane fakty o witaminie C i dopasuj jej źródła do potrzeb swojego organizmu. 

Spis treści

    Dlaczego organizm człowieka nie wytwarza witaminy C?

    Człowiek nie wytwarza witaminy C, ponieważ ma nieaktywny gen GULO. Ten gen koduje enzym, który zamyka ostatni etap produkcji witaminy C z glukozy. Większość ssaków ma jego działającą wersję i wytwarza witaminę C samodzielnie.

    Zdolność wytwarzania witaminy C utraciły niezależnie od siebie także:

    • świnki morskie,
    • małpy,
    • niektóre gatunki nietoperzy.

    Witamina C rozpuszcza się w wodzie, a jej nadmiar usuwają nerki. Organizm nie tworzy więc dużych zapasów i potrzebuje regularnych dostaw z owoców, warzyw albo suplementu.

    Czy szkorbut nadal występuje?

    Tak, szkorbut występuje także w krajach o wysokim poziomie życia. To choroba wywołana ciężkim niedoborem witaminy C. Dotyczy głównie osób z bardzo ubogą albo wybiórczą dietą.

    W grupie ryzyka są przede wszystkim:

    • dzieci z zaburzeniami neurorozwojowymi – zwłaszcza te, które jedzą tylko kilka wybranych produktów,
    • osoby nadużywające alkoholu – ich dieta zwykle zawiera mało świeżych owoców i warzyw,
    • osoby niedożywione i z zaburzeniami psychicznymi – ich dieta bywa bardzo uboga w świeże produkty,
    • osoby w trudnej sytuacji materialnej – bez stałego dostępu do świeżej żywności.

    Szkorbut zwykle obejmuje kilka układów narządów jednocześnie. Wśród objawów dominują bóle kości, stawów i mięśni. Objawy mogą przypominać inne choroby, przez co rozpoznanie bywa opóźnione.

    W których narządach gromadzi się najwięcej witaminy C?

    Najwięcej witaminy C gromadzi się w mózgu i w nadnerczach, czyli małych gruczołach nad nerkami, które wytwarzają hormony stresu. Dużo zawierają jej też krwinki białe – co najmniej 14 razy więcej niż osocze, czyli płynna część krwi.

    Mózg najdłużej zatrzymuje witaminę C, gdy jest jej za mało w diecie. Specjalne białko transportowe wciąga ją do komórek nerwowych nawet wtedy, gdy jej stężenie we krwi spada. W mózgu witamina C:

    • bierze udział w wytwarzaniu noradrenaliny, czyli substancji przekazującej sygnały pomiędzy neuronami,
    • chroni komórki nerwowe przed wolnymi rodnikami, czyli reaktywnymi cząsteczkami uszkadzającymi komórki.

    Krwinki białe nasycają się witaminą C już przy około 100 mg dziennie. Taką ilość można dostarczyć z codziennej diety bogatej w warzywa i owoce.

    Czy duża dawka witaminy C wchłania się w całości?

    Nie, im większa pojedyncza dawka, tym mniejsza jej część się wchłania. Porcja 200 mg wchłania się praktycznie w całości. Przy pojedynczych dawkach od 500 mg organizm przyswaja mniejszą część, a resztę wydalają nerki.

    Stężenie witaminy C w osoczu rośnie najszybciej przy dawkach od 30 do 100 mg dziennie. Przy około 1000 mg dziennie osocze jest już całkowicie nasycone. Przy takiej ilości zwiększa się też wydalanie z moczem szczawianów, czyli soli kwasu szczawiowego, oraz kwasu moczowego.

    Jeśli przyjmujesz większą ilość witaminy C, możesz podzielić ją na dwie lub trzy mniejsze porcje w ciągu dnia. Przy kapsułkach takich jak witamina C Complex możesz rozłożyć porcję dzienną na rano i wieczór, jeśli zalecenie na opakowaniu przewiduje więcej niż jedną kapsułkę.

    Czy naturalna witamina C działa lepiej niż syntetyczna?

    Nie, syntetyczny kwas askorbinowy ma taką samą budowę jak witamina C z owoców i organizm przyswaja go w podobnym stopniu. Przy regularnym przyjmowaniu obie formy dają podobne stężenie witaminy C we krwi.

    Owoce i warzywa dostarczają jednak razem z witaminą C:

    • bioflawonoidów – roślinnych barwników o działaniu przeciwutleniającym, czyli chroniącym komórki przed uszkodzeniami,
    • błonnika – wspierającego pracę jelit,
    • innych witamin i składników mineralnych – na przykład potasu i kwasu foliowego.

    Przy pojedynczej dawce witamina C z naturalnych źródeł może wchłaniać się nieco inaczej przez krótki czas. Przy regularnym przyjmowaniu poziom witaminy C w organizmie jest taki sam. 

    Witamina C w proszku Biowen łączy witaminę C ze składnikami obecnymi naturalnie w roślinach. Zawiera dziką różę, ekstrakt z grejpfruta, bioflawonoidy i rutynę. Przy wyborze suplementu w pierwszej kolejności sprawdź jednak ilość witaminy C w porcji dziennej.

    Jak sposób gotowania wpływa na ilość witaminy C w warzywach?

    Najwięcej witaminy C zostaje w warzywach jedzonych na surowo, a spośród metod obróbki najmniej traci gotowanie na parze. Największe straty powoduje gotowanie w wodzie i smażenie. Witamina C rozpuszcza się w wodzie i rozkłada się pod wpływem wysokiej temperatury, tlenu i światła.

    Wpływ metody gotowania na witaminę C - tabela

    Jeśli gotujesz warzywa w wodzie, możesz wykorzystać wywar do zupy lub sosu, bo przechodzi do niego część witaminy C.

    Czy witamina C przyjmowana na początku przeziębienia skraca infekcję?

    Witamina C przyjmowana dopiero po pojawieniu się objawów nie skraca przeziębienia w stały, przewidywalny sposób. Krótsza infekcja wiąże się z regularnym przyjmowaniem witaminy C jeszcze przed zachorowaniem.

    Przy codziennym stosowaniu co najmniej 200 mg witaminy C przeziębienie trwało średnio o 8% krócej u dorosłych i o 14% krócej u dzieci. Objawy bywały też łagodniejsze. U osoby dorosłej, która choruje tydzień, oznacza to skrócenie infekcji o około pół dnia.

    Regularne przyjmowanie witaminy C nie zmniejsza liczby przeziębień w populacji ogólnej. Wyjątkiem są osoby poddane dużemu wysiłkowi fizycznemu, takie jak maratończycy, narciarze czy żołnierze ćwiczący w niskiej temperaturze. U nich ryzyko przeziębienia było o około połowę mniejsze.

    Czy witamina C z diety wpływa na wygląd skóry?

    Witamina C z diety trafia do skóry i bierze udział w wytwarzaniu kolagenu, czyli białka odpowiadającego za jędrność i wytrzymałość skóry. Zdrowa skóra zawiera dużo witaminy C, a jej ilość może zależeć od tego, ile dostarczasz jej z jedzeniem.

    W skórze witamina C:

    • pomaga w prawidłowym wytwarzaniu kolagenu – bez niej organizm nie może prawidłowo budować włókien kolagenowych,
    • chroni przed uszkodzeniami od promieniowania UV – neutralizuje wolne rodniki powstające pod wpływem słońca,
    • bierze udział w gojeniu ran – jest potrzebna do odbudowy uszkodzonej tkanki.

    Witamina C w kremach słabo przenika przez naskórek, bo dobrze rozpuszcza się w wodzie i szybko traci aktywność. Krem z witaminą C nie zastępuje witaminy C z diety, a żadna forma witaminy C nie zastępuje kremu z filtrem UV.

    Suplementy z kolagenem dostarczają aminokwasów i krótkich fragmentów białka, z których organizm może budować własny kolagen. Do tego procesu potrzebna jest witamina C, dlatego warto zadbać o jej odpowiednią ilość w diecie przy stosowaniu kolagenu.

    Czy suplementy z witaminą C mogą osłabiać efekty treningu?

    Duże dawki witaminy C przyjmowane razem z witaminą E mogą osłabiać część zmian, które trening wywołuje w mięśniach. Dotyczy to ilości rzędu 1000 mg witaminy C i 235 mg witaminy E dziennie, stosowanych przez kilka tygodni treningu.

    Podczas wysiłku w mięśniach powstają wolne rodniki. W umiarkowanej ilości działają one jak sygnał pobudzający mięśnie do przystosowania się do wysiłku. Mięśnie tworzą wtedy między innymi nowe mitochondria, czyli struktury wytwarzające energię w komórkach. Wysokie dawki przeciwutleniaczy mogą ten sygnał wyciszać.

    Takie dawki nie pogorszyły przy tym wzrostu maksymalnej wydolności podczas krótkiego, intensywnego wysiłku. Dotyczy to wysokich dawek z suplementów, a nie witaminy C z owoców i warzyw. Jeśli trenujesz regularnie i przyjmujesz duże ilości przeciwutleniaczy, omów ich dawkowanie z dietetykiem sportowym.

    Witamina C - zdjęcie poglądowe

    Czy witamina C rozrzedza krew?

    Nie, witamina C nie działa przeciwzakrzepowo i nie zastępuje leków na rozrzedzenie krwi. U osób z niewydolnością serca nawet 2 g witaminy C podane dożylnie nie zmieniły zdolności płytek krwi do zlepiania się.

    Rozrzedzenie krwi to potoczne określenie zmniejszonej krzepliwości, czyli zdolności krwi do tworzenia skrzepów. Odpowiadają za nią płytki krwi oraz białka nazywane czynnikami krzepnięcia. Leki przeciwzakrzepowe działają właśnie na te elementy.

    Witamina C może w pojedynczych przypadkach osłabiać działanie warfaryny, czyli leku przeciwzakrzepowego. U mężczyzny przyjmującego witaminę C dla lepszego wchłaniania żelaza nie udawało się osiągnąć docelowej krzepliwości mimo zwiększania dawki leku. Po odstawieniu witaminy C wskaźnik krzepliwości INR gwałtownie wzrósł powyżej normy. Jeśli przyjmujesz leki przeciwzakrzepowe, nie zaczynaj ani nie odstawiaj nagle suplementu z witaminą C bez konsultacji z lekarzem.

    Żadna witamina nie jest lekiem na rozrzedzenie krwi. Związek z krzepliwością mają natomiast:

    • Witamina K – jest potrzebna do wytwarzania czynników krzepnięcia i osłabia działanie warfaryny. Osoby przyjmujące ten lek powinny utrzymywać podobną ilość witaminy K w diecie każdego dnia.
    • Witamina E – w suplementach łączonych z innymi przeciwutleniaczami może wiązać się z nieco wyższym ryzykiem udaru krwotocznego, czyli krwawienia do mózgu.

    Przy lekach przeciwzakrzepowych stosowanie suplementów z witaminą K lub E najlepiej ustalić z lekarzem prowadzącym.

    Czy suplementacja witaminy C zwiększa ryzyko kamieni nerkowych?

    U mężczyzn przyjmujących co najmniej 1000 mg witaminy C dziennie w suplementach ryzyko kamieni nerkowych było o około 19% wyższe. U kobiet ryzyko nie rosło. Witamina C z jedzenia nie wiązała się z ryzykiem kamieni ani u kobiet, ani u mężczyzn.

    Część witaminy C organizm przekształca w szczawiany. Przy dużych dawkach ich wydalanie z moczem rośnie, a szczawian wapnia jest najczęstszym składnikiem kamieni nerkowych. Ryzyko wiązało się z dawkami kilkukrotnie wyższymi niż ilość, którą zwykle dostarcza dieta.

    Wysokie dawki witaminy C warto omówić z lekarzem, jeśli:

    • masz za sobą epizod kamicy nerkowej,
    • chorujesz na nerki,
    • jesteś mężczyzną i planujesz przyjmować 1000 mg dziennie lub więcej przez dłuższy czas.

    W takich sytuacjach lekarz może zalecić mniejszą dawkę albo badanie moczu przed rozpoczęciem suplementacji.

    Witamina C FAQ - obrazek poglądowy

    FAQ

    Czy palacze potrzebują więcej witaminy C?

    Tak, palacze mają niższe stężenie witaminy C we krwi niż osoby niepalące, nawet przy podobnej diecie. Palenie wiąże się z większym stresem oksydacyjnym, czyli nadmiarem wolnych rodników w organizmie. Dlatego palacze mogą potrzebować więcej witaminy C niż osoby niepalące.

    Czy witamina C poprawia nastrój?

    Witamina C pomaga w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego i może wpływać na samopoczucie, zwłaszcza przy jej niskim poziomie w organizmie. Dwa kiwi dziennie przez 4 tygodnie poprawiły nastrój i witalność u dorosłych z obniżonym nastrojem. Kiwi dostarcza też innych składników, a witamina C nie zastępuje leczenia depresji.

    Czy witamina C może zafałszować pomiar cukru we krwi?

    Tak, część glukometrów może zawyżać wynik pomiaru przy dużym stężeniu witaminy C we krwi. Dotyczy to przede wszystkim wlewów dożylnych z witaminą C. Jeśli masz cukrzycę i otrzymujesz takie wlewy, poinformuj o tym lekarza i sprawdź w instrukcji glukometru, jakie substancje mogą zakłócać pomiar.

    Czy wlewy z witaminy C są bezpieczne?

    Wlewy z dużymi dawkami witaminy C nie są bezpieczne dla każdego. U osób z niedoborem G6PD, czyli wrodzonym brakiem enzymu chroniącego krwinki czerwone, mogą wywołać rozpad tych krwinek. Bardzo duże lub powtarzane dawki mogą też uszkadzać nerki przez odkładanie się szczawianów, dlatego przed wlewem zaleca się badanie poziomu G6PD.

    Czy witamina C pomaga przy dnie moczanowej?

    Większe spożycie witaminy C wiązało się u mężczyzn z niższym ryzykiem dny moczanowej, czyli choroby stawów wywołanej odkładaniem się kryształów kwasu moczowego. Przy 1500 mg dziennie lub więcej ryzyko było o około 45% mniejsze niż przy spożyciu poniżej 250 mg. Witamina C zwiększa wydalanie kwasu moczowego przez nerki, ale nie leczy dny i nie zastępuje leków zaleconych przez lekarza.

    Zobacz także:

    Bibliografia:

    1. A “forward genomics” approach links genotype to phenotype using independent phenotypic losses among related species – Hiller M, Schaar BT, Indjeian VB, Kingsley DM, Hagey LR, Bejerano G – https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23022484/
    2. Contemporary Scurvy in Vulnerable Populations in High-Income Countries: A Systematic Review and Multilevel Meta-Analysis – Cadeau-Comte N, Meléndez-Oliva E, Cuenca-Zaldívar JN, Sánchez-Romero EA – https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42514284/
    3. Vitamin C function in the brain: vital role of the ascorbate transporter SVCT2 – Harrison FE, May JM – https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19162177/
    4. Vitamin C pharmacokinetics in healthy volunteers: evidence for a recommended dietary allowance – Levine M, Conry-Cantilena C, Wang Y, Welch RW, Washko PW, Dhariwal KR i in. – https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8623000/
    5. Synthetic or food-derived vitamin C – are they equally bioavailable? – Carr AC, Vissers MCM – https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24169506/
    6. Vitamin C for preventing and treating the common cold – Hemilä H, Chalker E – https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23440782/
    7. The Roles of Vitamin C in Skin Health – Pullar JM, Carr AC, Vissers MCM – https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28805671/
    8. Antioxidant supplementation blunts the proteome response to 3 weeks of sprint interval training preferentially in human type 2 muscle fibres – Wyckelsma VL, Murgia M, Kamandulis S, Gastaldello S, Brazaitis M, Snieckus A i in. – https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40433923/
    9. Possible warfarin resistance due to interaction with ascorbic acid: case report and literature review – Sattar A, Willman JE, Kolluri R – https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23592361/
    10. Total, Dietary, and Supplemental Vitamin C Intake and Risk of Incident Kidney Stones – Ferraro PM, Curhan GC, Gambaro G, Taylor EN – https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26463139/
    Monika Sejbuk - ekspert Biowen

    Monika Sejbuk

    Dietetyk kliniczny i ekspertka ds. suplementacji

    Absolwentka studiów magisterskich na kierunku dietetyka na Uniwersytecie Medycznym w Białymstoku. Na co dzień łączy pracę z pacjentami z działalnością naukową – jest autorką i współautorką publikacji w międzynarodowych czasopismach naukowych (m.in. z zakresu żywienia i farmakologii).

    Specjalizuje się w dietoterapii osób z zaburzeniami hormonalnymi, chorobami autoimmunologicznymi (w tym Hashimoto i niedoczynnością tarczycy) oraz schorzeniami metabolicznymi. W praktyce opiera się wyłącznie na aktualnych dowodach naukowych (EBM – Evidence-Based Medicine) oraz indywidualnym podejściu do pacjenta.

    🔗 Profile zawodowe i publikacje: LinkedIn | ResearchGate

    Komentarze

    Zostaw komentarz

    Pamiętaj, komentarze muszą zostać zatwierdzone, zanim zostaną opublikowane.