Jakie są najczęstsze choroby tarczycy?
Choroby tarczycy różnią się mechanizmem powstawania, przebiegiem i objawami. Jedne prowadzą do spowolnienia pracy organizmu, inne do jej nadmiernego przyspieszenia. Część ma podłoże autoimmunologiczne, inne wynikają z zaburzeń struktury gruczołu lub procesów zapalnych. Poniżej znajdziesz najczęściej diagnozowane choroby tarczycy wraz z ich typowymi objawami.
Niedoczynność tarczycy
Niedoczynność tarczycy polega na zbyt małej produkcji hormonów tarczycy w stosunku do potrzeb organizmu. Prowadzi to do spowolnienia metabolizmu i pracy wielu narządów. Najczęstszą przyczyną niedoczynności tarczycy jest choroba Hashimoto, czyli przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy.
Objawy niedoczynności tarczycy:
- przewlekłe zmęczenie i senność,
- przyrost masy ciała mimo braku zmian w diecie,
- uczucie zimna,
- sucha skóra, wypadanie włosów, łamliwość paznokci,
- obniżony nastrój, spadek motywacji, „mgła mózgowa”,
- zwolnienie akcji serca (bradykardia), mniejsza wydolność wysiłkowa,
- czasem obrzęk twarzy i powiek, chrypka.
W początkowej fazie niedoczynności tarczycy objawy mogą już się pojawiać, mimo że poziomy T3 i T4 w badaniach nadal mieszczą się w normie. Dzieje się tak, ponieważ organizm przez pewien czas „wyrównuje” ich produkcję, a pierwszym sygnałem problemu bywa podwyższone TSH. Taki stan określa się jako subkliniczną niedoczynność tarczycy, która również może wpływać na samopoczucie.
Nadczynność tarczycy
Nadczynność tarczycy występuje wtedy, gdy gruczoł produkuje nadmierną ilość hormonów tarczycy w stosunku do potrzeb organizmu. Prowadzi to do przyspieszenia metabolizmu i nadmiernego pobudzenia wielu układów, szczególnie sercowo-naczyniowego i nerwowego. Nadczynność może mieć charakter przejściowy lub przewlekły.
Objawy nadczynności tarczycy:
- spadek masy ciała mimo zwiększonego apetytu,
- kołatanie serca i przyspieszona akcja serca,
- nadmierna potliwość,
- drżenie rąk, uczucie „wewnętrznego niepokoju”,
- bezsenność,
- niepokój i drażliwość,
- osłabienie mięśni.
Długotrwała, nieleczona nadczynność tarczycy zwiększa ryzyko migotania przedsionków nawet u osób młodych i bez wcześniejszych chorób serca. Ryzyko to wynika bezpośrednio z przewlekłego działania nadmiaru hormonów tarczycy na mięsień sercowy, a nie tylko z wieku czy stylu życia.
Choroba Hashimoto
Choroba Hashimoto to przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy. W jej przebiegu układ odpornościowy produkuje przeciwciała (najczęściej anty-TPO), które stopniowo uszkadzają tkankę tarczycy. Z czasem prowadzi to do upośledzenia wydzielania hormonów i rozwoju niedoczynności tarczycy. Proces ten jest zwykle powolny i może trwać latami.
Objawy choroby Hashimoto:
- objawy typowe dla niedoczynności tarczycy,
- uczucie „mgły mózgowej”,
- wahania nastroju i obniżona odporność na stres,
- zwiększona wrażliwość na zimno,
- powiększenie tarczycy (wole).
U części osób z chorobą Hashimoto przez długi czas hormony tarczycy pozostają prawidłowe, mimo że proces autoimmunologiczny już trwa. Pierwszym wykrywalnym sygnałem choroby bywają dodatnie przeciwciała anty-TPO, a objawy mogą pojawić się jeszcze przed rozwojem jawnej niedoczynności.
Choroba Gravesa Basedowa
Choroba Gravesa-Basedowa to autoimmunologiczna choroba tarczycy prowadząca do nadczynności. Układ odpornościowy wytwarza przeciwciała przeciwko receptorowi TSH (TRAb), które nie niszczą tarczycy, ale stale ją pobudzają. W efekcie tarczyca produkuje nadmierne ilości hormonów, niezależnie od rzeczywistych potrzeb organizmu.
Objawy choroby Gravesa-Basedowa:
- typowe objawy nadczynności tarczycy (kołatanie serca, spadek masy ciała, potliwość),
- wytrzeszcz oczu,
- nadwrażliwość na światło,
- uczucie piasku pod powiekami, suchość oczu,
- podwójne widzenie (w cięższych postaciach).
Objawy oczne w chorobie Gravesa-Basedowa mogą postępować niezależnie od stężenia hormonów tarczycy. Oznacza to, że nawet po unormowaniu TSH, T3 i T4 zmiany oczne mogą się utrzymywać lub nasilać, ponieważ są wynikiem lokalnej reakcji autoimmunologicznej w oczodole, a nie samej nadczynności.
Wole guzkowe tarczycy
Wole guzkowe tarczycy to powiększenie tarczycy związane z obecnością jednego lub wielu guzków. Guzki tarczycy mogą być hormonalnie czynne (wpływające na wydzielanie hormonów) lub nieczynne, a w zdecydowanej większości mają charakter łagodny. Wole guzkowe często rozwija się powoli i przez długi czas może nie dawać żadnych dolegliwości.
Objawy wola guzkowego:
- uczucie ucisku w szyi,
- trudności w połykaniu,
- chrypka lub zmiana barwy głosu,
- widoczne powiększenie tarczycy lub asymetria szyi,
- duszność przy ucisku na tchawicę (rzadziej),
- w wielu przypadkach całkowity brak objawów.
Guzki tarczycy są znacznie częstsze, niż się powszechnie uważa. Badania obrazowe pokazują, że ponad 50% dorosłych osób ma co najmniej jeden guzek widoczny w badaniu USG tarczycy, mimo że większość z nich nigdy nie daje objawów i nie wymaga leczenia. Ryzyko, że guzek okaże się złośliwy, pozostaje stosunkowo niskie.
Zapalenie tarczycy
Zapalenie tarczycy to grupa schorzeń o różnym przebiegu – ostrym, podostrym lub przewlekłym. Wspólną cechą jest stan zapalny tkanki tarczycy, który zaburza jej zdolność do prawidłowego wydzielania hormonów. W wielu przypadkach choroba przebiega etapami: najpierw pojawiają się objawy nadczynności (na skutek uwalniania hormonów z uszkodzonych komórek), a następnie przejściowa niedoczynność tarczycy.
Objawy zapalenia tarczycy:
- ból w okolicy szyi, często promieniujący do żuchwy lub uszu,
- tkliwość tarczycy przy dotyku,
- gorączka i ogólne osłabienie,
- objawy ogólne stanu zapalnego (bóle mięśni, rozbicie),
- przejściowe objawy nadczynności (kołatanie serca, potliwość),
- po pewnym czasie objawy niedoczynności tarczycy.
Podostre zapalenie tarczycy bardzo często pojawia się kilka tygodni po infekcji wirusowej, nawet jeśli sama infekcja miała łagodny przebieg. W większości przypadków choroba ustępuje samoistnie w ciągu kilku miesięcy, a czynność tarczycy stopniowo wraca do normy bez konieczności leczenia hormonalnego.
Rak tarczycy
Rak tarczycy to nowotwór złośliwy wywodzący się z komórek tarczycy. W większości przypadków charakteryzuje się powolnym wzrostem i dobrym rokowaniem, szczególnie gdy zostanie wykryty we wczesnym stadium. Najczęściej diagnozowany jest rak brodawkowaty, który stanowi zdecydowaną większość przypadków i rzadko daje wczesne objawy ogólne.
Objawy raka tarczycy:
- guzek w obrębie tarczycy, zwykle niebolesny,
- powiększenie węzłów chłonnych szyi,
- chrypka lub zmiana barwy głosu,
- trudności w połykaniu lub uczucie ucisku w szyi,
- w wielu przypadkach brak dolegliwości bólowych i ogólnych objawów.
W ostatnich latach obserwuje się wzrost liczby rozpoznań raka tarczycy, który w dużej mierze wynika nie ze wzrostu zachorowań, lecz z coraz powszechniejszego wykonywania badań USG i wykrywania bardzo małych, wolno rosnących zmian. Wiele z tych nowotworów nigdy nie dawałoby objawów klinicznych w ciągu życia pacjenta.
