Jak obniżyć poziom żelaza we krwi?
To zależy od przyczyny nadmiaru, dlatego sposób leczenia zawsze ustala lekarz. Przy hemochromatozie podstawą są upusty krwi, przy nadmiarze z suplementacji wystarcza odstawienie preparatów, a dieta w obu sytuacjach wspiera leczenie, ale go nie zastępuje. Nie obniżaj żelaza na własną rękę, jeśli nie wiesz, skąd wziął się nieprawidłowy wynik żelaza w badaniu, ponieważ może być objawem choroby wątroby lub krwi, która wymaga innego postępowania.
Leczenie pod kontrolą lekarza
Upusty krwi, nazywane też krwioupustami, to najskuteczniejsza metoda usuwania żelaza z organizmu. Jednorazowy upust to pobranie około 400–500 ml krwi – tyle, ile przy honorowym oddawaniu. Ponieważ większość żelaza w organizmie znajduje się w hemoglobinie, organizm produkuje nowe krwinki z zapasów żelaza i w ten sposób stopniowo je zużywa.
W hemochromatozie upusty wykonuje się początkowo co 1–2 tygodnie, aż ferrytyna spadnie do zalecanego zakresu, a potem kilka razy w roku jako leczenie podtrzymujące. W Polsce upusty prowadzą poradnie hematologiczne, a u części osób lekarz kieruje na regularne oddawanie krwi do stacji krwiodawstwa.
Chelatacja, czyli leczenie lekami wiążącymi żelazo i usuwającymi je z moczem lub kałem, jest zarezerwowana dla osób, u których upusty są przeciwwskazane – na przykład przy niedokrwistości lub chorobach serca. Leki chelatujące wymagają ścisłej kontroli, bo obciążają nerki i wątrobę.
Dieta przy nadmiarze żelaza
Dieta może pomóc głównie przez ograniczenie wchłaniania, a nie przez usunięcie żelaza, które już zgromadziło się w tkankach. Dieta ma więc znaczenie wspierające i przy hemochromatozie nigdy nie zastępuje upustów. Podstawowe zasady:
- Ogranicz podroby i czerwone mięso – zawierają żelazo hemowe, czyli formę żelaza z hemoglobiny zwierzęcej, którą jelita wchłaniają kilkakrotnie lepiej niż żelazo z roślin.
- Pij kawę lub herbatę do posiłków bogatych w żelazo – zawarte w nich polifenole, czyli związki roślinne o działaniu ochronnym, wiążą żelazo w jelicie i ograniczają jego wchłanianie.
- Połącz mięso z nabiałem – wapń konkuruje z żelazem o wchłanianie.
- Wybieraj pełnoziarniste pieczywo, kasze i rośliny strączkowe – zawierają fityniany i błonnik, które zmniejszają przyswajanie żelaza.
- Rozdziel witaminę C od posiłków z żelazem – owoce cytrusowe, papryka czy natka pietruszki jedzone razem z mięsem zwiększają wchłanianie żelaza nawet kilkukrotnie. Możesz je jeść, ale jako osobną przekąskę.
- Unikaj gotowania w żeliwnych naczyniach, zwłaszcza potraw kwaśnych, które uwalniają żelazo z metalu.
Wchłanianie żelaza może ograniczać również kurkumina, czyli jeden z głównych składników aktywnych kurkumy, która wykazuje zdolność do wiązania żelaza. Nie oznacza to jednak, że kurkumę należy traktować jako sposób leczenia nadmiaru żelaza. Jeśli chcesz stosować ją w większych ilościach niż te używane jako przyprawa, suplementację preparatem takim jak Kurkuma C3 Complex najlepiej skonsultować z lekarzem.
Osoby leczone upustami krwi zwykle nie muszą całkowicie rezygnować z mięsa ani stosować bardzo restrykcyjnej diety. Zalecenia żywieniowe dobiera się do przyczyny i stopnia nagromadzenia żelaza oraz wyników badań, a podstawą leczenia hemochromatozy pozostają zalecone przez lekarza upusty krwi.
Suplementy i leki – których unikać?
Przy nadmiarze żelaza odstaw wszystkie preparaty zawierające żelazo – zarówno te sprzedawane jako leki na anemię, jak i multiwitaminy, suplementy na zmęczenie czy preparaty dla kobiet, w których żelazo bywa ukryte w składzie. Sprawdź etykiety, bo siarczan, glukonian, fumaran i chelaty żelaza to różne nazwy tego samego składnika.
Ostrożność dotyczy też witaminy C w dużych dawkach. Pojedyncze tabletki po 500–1000 mg przyjmowane do posiłku wielokrotnie zwiększają wchłanianie żelaza. Jeśli suplementujesz witaminę C z innych powodów, przyjmuj ją między posiłkami i w mniejszej dawce.
