Niedobór witaminy C – objawy, choroby i jak go rozpoznać

Po czym poznać, że brakuje witaminy C?

Niedobór witaminy C poznasz po zestawie objawów dotyczących dziąseł, skóry, naczyń krwionośnych i stawów, a potwierdza to badanie stężenia witaminy C we krwi. Same objawy są niespecyficzne, więc o podejrzeniu decyduje ich połączenie z dietą lub czynnikami ryzyka. Podejrzenie jest silniejsze, gdy:

1. objawy dotyczą kilku obszarów naraz, na przykład dziąseł i skóry, a nie tylko zmęczenia,
2. utrzymują się tygodniami i narastają,
3. występują u osoby z czynnikiem ryzyka, takim jak bardzo uboga dieta, palenie, alkohol czy operacja bariatryczna,
4. cofają się po uzupełnieniu witaminy C.

Lekarz zleca oznaczenie stężenia witaminy C w osoczu, czyli płynnej części krwi, z próbki pobranej z żyły. Stężenie poniżej 0,2 mg/dl wskazuje na ciężki niedobór. Wynik odzwierciedla głównie ostatnie spożycie, więc suplement przyjęty tuż przed badaniem może go zawyżyć.

Skontaktuj się z lekarzem, jeśli krwawienie dziąseł lub siniaki pojawiają się bez wyraźnej przyczyny i nie mijają. Pilnej oceny wymaga dziecko, które utyka, niechętnie chodzi lub skarży się na ból stawów, zwłaszcza gdy je bardzo wybiórczo.

Jaka choroba jest wywołana niedoborem witaminy C?

Szkorbut, inaczej gnilec, to choroba wywołana ciężkim, długotrwałym niedoborem witaminy C. Witamina C jest potrzebna do tworzenia kolagenu, więc przy jej braku słabnie tkanka łączna, czyli tkanka podtrzymująca skórę, naczynia i dziąsła. Szkorbut nie jest zaraźliwy i współcześnie występuje rzadko.

• Czas rozwoju – objawy pojawiają się zwykle po kilku miesiącach diety bez świeżych warzyw i owoców.
• Zaawansowane objawy – dziąsła są opuchnięte i krwawią, zęby się rozchwiewają i wypadają, a na skórze powstają rozległe siniaki.
• Szkorbut u dzieci – przeważają objawy z narządu ruchu, takie jak ból stawów, kulawizna i niechęć do chodzenia, a choroba bywa początkowo mylona z innymi schorzeniami.
• Leczenie – polega na uzupełnieniu witaminy C i usunięciu przyczyny niedoboru, na przykład zmianie diety lub leczeniu choroby jelit. Dawkę i sposób podawania, doustnie lub dożylnie, ustala lekarz, a objawy zwykle szybko się cofają.

Skutki niedoboru witaminy C

Skutki niedoboru witaminy C dotyczą przede wszystkim tkanki łącznej, naczyń krwionośnych i procesów związanych z wchłanianiem żelaza. Ciężki, nieleczony niedobór może prowadzić do poważnych powikłań. Długotrwały niedobór nie ogranicza się do jamy ustnej i skóry, bo witamina C bierze udział w procesach zachodzących w całym organizmie. Skutki długotrwałego niedoboru to:

• Niedokrwistość z niedoboru żelaza – może rozwijać się między innymi wskutek ograniczonego wchłaniania żelaza niehemowego, przewlekłych krwawień oraz współistniejących niedoborów innych składników odżywczych. Nie każda niedokrwistość w przebiegu szkorbutu wynika wyłącznie z niedoboru żelaza.
• Zaburzenia funkcjonowania układu odpornościowego – witamina C uczestniczy w prawidłowej pracy komórek odpornościowych. Jej głęboki niedobór może osłabiać odpowiedź immunologiczną, choć nie oznacza to, że każda częsta infekcja świadczy o niedoborze tej witaminy.
• Zaburzenia rozwoju kości u dzieci – długotrwały niedobór może prowadzić do chorób kości.
• Powikłania nieleczonego niedoboru – nieleczony szkorbut może prowadzić do ciężkich krwawień, utraty zębów, a w skrajnych przypadkach do śmierci.

Co zrobić, gdy podejrzewasz niedobór witaminy C?

Gdy podejrzewasz niedobór witaminy C, umów wizytę u lekarza, który oceni objawy i w razie potrzeby zleci badanie krwi. Suplement uzupełnia dietę, ale nie zastępuje rozpoznania i leczenia. Możesz postępować w tej kolejności:

1. Zapisz objawy – zanotuj, od kiedy trwają, oraz informacje o diecie, paleniu, alkoholu i przyjmowanych lekach.
2. Umów wizytę i zapytaj o badanie – poproś o oznaczenie stężenia witaminy C we krwi. Nie przyjmuj dużej dawki suplementu tuż przed pobraniem krwi.
3. Zwiększ ilość witaminy C w jedzeniu – jedz codziennie świeże warzywa i owoce, najlepiej surowe lub krótko obrobione, bo ciepło obniża zawartość witaminy C.
4. Rozważ suplement po konsultacji – dawkę przy stwierdzonym niedoborze ustala lekarz. Suplementy witaminowe uzupełniają dietę, ale nie zastępują leczenia, a przykładem preparatu z witaminą C jest Witamina C Complex.
5. Usuń przyczynę niedoboru – ogranicz alkohol, rzuć palenie i omów z lekarzem choroby jelit lub bardzo wybiórczą dietę, jeśli występują.