Kto może iść do każdego specjalisty bez skierowania?
Niezależnie od specjalizacji, bez skierowania do każdej poradni specjalistycznej mogą się zgłaszać:
- osoby chore na gruźlicę,
- osoby zakażone HIV,
- inwalidzi wojenni i wojskowi, kombatanci i weterani,
- osoby ze znacznym stopniem niepełnosprawności,
- dzieci z orzeczeniem wydanym w ramach programu „Za życiem",
- honorowi dawcy krwi i honorowi dawcy przeszczepu,
- działacze opozycji antykomunistycznej i osoby represjonowane z powodów politycznych.
Anonimowe badania bez ubezpieczenia — testy HIV/STI w PKD
Dostępność bezpłatnych, anonimowych testów na HIV, kiłę, rzeżączkę i HCV nie jest powiązana z ubezpieczeniem zdrowotnym. Realizuje je ogólnopolska sieć Punktów Konsultacyjno-Diagnostycznych (PKD) – wystarczy zgłosić się osobiście, bez dowodu, bez nr PESEL i bez skierowania.
Wynik testu 4. generacji wykrywa zakażenie HIV po około 6 tygodniach od potencjalnej ekspozycji. PKD działają w Warszawie, Krakowie, Gdańsku, Poznaniu, Wrocławiu, Łodzi, Katowicach, Lublinie i kilkunastu innych miastach – aktualną mapę punktów znajdziesz na aids.gov.pl/pkd/.
Jakie badania profilaktyczne są na NFZ?
NFZ finansuje kilka programów profilaktycznych skierowanych do konkretnych grup wiekowych i płci. Poniżej ich aktualny opis — ze szczególnym uwzględnieniem zmian wprowadzonych w 2025 r.
Jak dostać się do programu Moje Zdrowie?
Program „Moje Zdrowie – bilans zdrowia osoby dorosłej" ruszył 5 maja 2025 r. i zastąpił zamknięty 30 kwietnia 2025 r. program „Profilaktyka 40 PLUS". Jeśli masz nieważne skierowanie z Profilaktyki 40 PLUS wystawione przed tą datą, nie możesz go już zrealizować – zamiast tego skorzystaj z nowego programu.
Kto może skorzystać? Wszyscy ubezpieczeni, którzy ukończyli 20 lat:
- osoby w wieku 20–49 lat – raz na 5 lat,
- osoby w wieku 50 lat i więcej – raz na 3 lata.
Jak zapisać się do programu?
- Zaloguj się do IKP lub aplikacji mojeIKP i wypełnij Kwestionariusz Bilansu Zdrowia Osoby Dorosłej (ankieta online, ok. 10 minut). Osoby powyżej 60. roku życia odpowiadają dodatkowo na pytania przesiewowe w kierunku zaburzeń poznawczych (MMSE).
- Placówka POZ ma 30 dni na wystawienie e-skierowania na badania.
- Wykonujesz badania laboratoryjne i/lub obrazowe.
- Wracasz na wizytę podsumowującą z lekarzem POZ – omawiasz wyniki i otrzymujesz Indywidualny Plan Zdrowotny.
Jakie badania obejmuje pakiet podstawowy? Morfologia krwi z rozmazem, glukoza, kreatynina z eGFR, lipidogram (cholesterol całkowity, LDL, HDL, triglicerydy), TSH, ogólne badanie moczu.
Pakiet rozszerzony (zależny od wieku, płci i wyników ankiety) może obejmować: próby wątrobowe, anty-HCV, lipoproteinę (a) jednorazowo dla osób 20–40 lat, PSA dla mężczyzn 50+, test FIT-OC na krew utajoną dla osób 50+ oraz obliczenie ryzyka sercowo-naczyniowego według skali SCORE2/SCORE2-OP.
Do maja 2026 r. z programu skorzystały już niemal 4 miliony Polaków.
Mammografia — kto może zrobić i jak często?
Bezpłatna mammografia profilaktyczna na NFZ przysługuje kobietom w wieku 45–74 lat – co 24 miesiące (raz na 2 lata), a co 12 miesięcy w przypadku kobiet w trakcie uzupełniającej hormonoterapii po leczeniu raka piersi. Poprzedni przedział wiekowy (50–69 lat) został rozszerzony w listopadzie 2023 r.
Skierowanie nie jest potrzebne. Możesz zgłosić się bezpośrednio do pracowni mammograficznej lub skorzystać z mammobusu – specjalistycznego pojazdu wyposażonego w mammograf, który objeżdża mniejsze miejscowości. Harmonogramy mammobusów są publikowane na stronach poszczególnych oddziałów wojewódzkich NFZ.
Jeśli wynik mammografii jest nieprawidłowy, zostaniesz zaproszona na bezpłatne badanie uzupełniające (USG piersi lub biopsja) w ramach tego samego programu.
Cytologia i test HPV — co się zmieniło w 2025 r.?
Profilaktyka raka szyjki macicy przysługuje kobietom w wieku 25–64 lat i od marca 2025 r. działa w dwóch równoważnych schematach:
- Cytologia konwencjonalna lub LBC – badanie wykonywane co 3 lata. W przypadku nieprawidłowego wyniku konieczna jest pogłębiona diagnostyka.
- Test HPV HR z genotypowaniem – badanie wykonywane co 5 lat. Przy dodatnim wyniku automatycznie wykonywana jest cytologia LBC z tej samej próbki, bez konieczności ponownego pobrania materiału.
Schemat z testem HPV HR jest wygodniejszy – rzadsze pobranie i zintegrowany wynik. Oba schematy są w pełni bezpłatne i nie wymagają skierowania. Badanie wykonuje ginekolog lub położna POZ – co jest ważne, bo do położnej często możesz dostać się szybciej niż do ginekologa.
Komu przysługuje darmowa kolonoskopia?
Kolonoskopia przesiewowa w ramach Programu Badań Przesiewowych Raka Jelita Grubego przysługuje:
- osobom w wieku 50–65 lat – bez dodatkowych czynników ryzyka,
- osobom w wieku 40–49 lat – jeśli co najmniej jeden krewny pierwszego stopnia (rodzic, rodzeństwo, dziecko) chorował na raka jelita grubego.
Badanie można wykonać raz na 10 lat, skierowanie nie jest potrzebne. Na życzenie pacjenta dostępne jest znieczulenie ogólne – szczególnie zalecane przy silnym lęku lub przebytych operacjach jamy brzusznej. Placówki realizujące program znajdziesz przez terminyleczenia.nfz.gov.pl lub dzwoniąc na 800 190 590.
Inne programy profilaktyczne NFZ
Profilaktyka chorób układu krążenia (ChUK) jest realizowana przez pielęgniarkę lub lekarza POZ i skierowana do osób w wieku 35–65 lat, którzy w ciągu ostatnich 5 lat nie byli diagnozowani ani leczeni z powodu chorób serca i naczyń. Program obejmuje pomiar ciśnienia tętniczego, ocenę BMI, wywiad o paleniu tytoniu i aktywności fizycznej, lipidogram, glukozę, a na koniec obliczenie ryzyka SCORE2 i edukację zdrowotną.
Program antynikotynowy ze spirometrią jest dostępny dla palaczy w wieku 40–65 lat i obejmuje spirometrię z próbą rozkurczową oraz poradnictwo dotyczące rzucania palenia.
Program profilaktyki gruźlicy jest prowadzony przez pielęgniarkę POZ co 24 miesiące i obejmuje wywiad epidemiologiczny i ocenę objawów. Przy podejrzeniu – skierowanie na RTG klatki piersiowej.
Szybka ścieżka onkologiczna (Karta DiLO) nie jest klasycznym programem profilaktycznym, ale pozwala na błyskawiczną diagnostykę przy podejrzeniu nowotworu: diagnostyka wstępna do 28 dni, pogłębiona do 21 dni, konsylium onkologiczne w 14 dni – wszystko bez limitu i poza kolejką, z przydzielonym koordynatorem onkologicznym. Kartę DiLO wystawia lekarz POZ lub lekarz AOS przy uzasadnionym podejrzeniu nowotworu.