Wynik zawsze porównuj z zakresem podanym przez laboratorium na wydruku – zakresy różnią się zależnie od metody badania.
Samo stężenie żelaza w surowicy to najmniej wiarygodny wskaźnik. Zmienia się w ciągu dnia, rośnie po posiłku i po dawce preparatu, a spada podczas infekcji. Norma na żelazo u dziecka może być zachowana, a zapasy w organizmie już wyczerpane. Dlatego lekarz ocenia zwykle kilka parametrów jednocześnie:
- ferrytyna – białko magazynujące żelazo, najlepszy wskaźnik zapasów, u dzieci wartość poniżej 12 µg/l oznacza ich wyczerpanie,
- hemoglobina – u niemowląt i dzieci do 5. roku życia wartość poniżej 11 g/dl wskazuje na niedokrwistość, u dzieci 5–11 lat poniżej 11,5 g/dl,
- TIBC, czyli całkowita zdolność wiązania żelaza – rośnie, gdy żelaza brakuje,
- MCV, czyli średnia objętość krwinki czerwonej – przy niedoborze krwinki są mniejsze.
Badanie w kierunku niedoboru żelaza wykonuje się rutynowo u dzieci z grup ryzyka, a u pozostałych wtedy, gdy pojawią się niepokojące objawy albo dziecko je bardzo wybiórczo.
Objawy niedoboru żelaza u niemowląt
Niskie żelazo u niemowlaka najczęściej daje takie objawy:
- bladość skóry i błon śluzowych,
- większa senność, osłabienie i mniejsza aktywność,
- drażliwość i niepokój,
- zmniejszony apetyt,
- wolniejszy przyrost masy ciała,
- w bardziej nasilonym niedoborze również zaburzenia rozwoju psychoruchowego i poznawczego.
Niedobór u dziecka rozwija się stopniowo. Najpierw wyczerpują się zapasy – ferrytyna spada, ale hemoglobina pozostaje w normie. To sytuacja, którą rodzice opisują jako dobra hemoglobina niskie żelazo u dziecka. Dziecko nie ma jeszcze anemii, ale jego organizm nie ma już z czego czerpać. Na drugim etapie brakuje żelaza do produkcji nowych krwinek, a na trzecim rozwija się niedokrwistość, czyli spadek hemoglobiny poniżej normy dla wieku.
U starszych dzieci niedobór żelaza może objawiać się inaczej niż u niemowląt. Mogą pojawić się zmęczenie, osłabienie, bóle i zawroty głowy oraz problemy z koncentracją i nauką. Przy niedoborze obserwuje się również m.in. zmiany dotyczące włosów, paznokci czy błon śluzowych. Szczególnie charakterystycznym objawem może być pica, czyli apetyt na substancje niejadalne, np. ziemię, papier, a u starszych dzieci i nastolatków również kompulsywne żucie lub zjadanie lodu.
Niedobór żelaza w pierwszych latach życia ma szczególne znaczenie, ponieważ jest to okres bardzo intensywnego rozwoju mózgu. Przewlekły niedobór żelaza, zwłaszcza niedokrwistość z niedoboru żelaza, wiąże się z ryzykiem zaburzeń rozwoju poznawczego, ruchowego i behawioralnego. Badania wskazują, że u części dzieci różnice w funkcjonowaniu poznawczym mogą być obserwowane również po poprawie parametrów gospodarki żelazowej. Dlatego przy objawach lub czynnikach ryzyka niedoboru warto omówić z pediatrą wykonanie badań, m.in. morfologii i ferrytyny. Suplementacji żelaza u dziecka nie należy rozpoczynać na własną rękę bez ustalenia wskazań i odpowiedniej dawki.
Produkty i przepisy bogate w żelazo dla dzieci
Produkty bogate w żelazo dla niemowląt i dzieci
Żelazo w żywności występuje w dwóch formach: hemowej i niehemowej. Żelazo hemowe, obecne w mięsie i rybach, jest na ogół lepiej przyswajalne przez organizm. Żelazo niehemowe znajduje się przede wszystkim w produktach roślinnych, ale także w jajach. Jego przyswajalność w większym stopniu zależy od składu całego posiłku. Można ją zwiększyć, łącząc produkty zawierające żelazo ze źródłami witaminy C.
Najlepsze źródła żelaza hemowego:
- wołowina i cielęcina – około 2–3 mg w 100 g,
- ciemne mięso z indyka i kurczaka – więcej żelaza jest w mięsie z udka niż w piersi,
- ryby – szczególnie tłuste, jak łosoś i makrela,
- żółtko jaja – około 1 mg w jednym żółtku.
Najlepsze źródła żelaza niehemowego:
- kasza jaglana i gryczana,
- soczewica, ciecierzyca i fasola – w postaci pasty lub zupy krem,
- natka pietruszki, szpinak, brokuł i jarmuż,
- pestki dyni, sezam i tahini – u niemowląt zmielone,
- kaszki i płatki dla niemowląt wzbogacane w żelazo.
Produkty bogate w żelazo dla niemowlaka można wprowadzać od początku rozszerzania diety, czyli około 6. miesiąca życia. Mięso i żółtko nie muszą czekać na koniec listy warzyw – właśnie one uzupełniają kończące się zapasy. Żelazo w diecie niemowlaka zaczynaj od gładkich przecierów mięsno-warzywnych, a potem przechodź do drobno posiekanych kawałków.
